Problemy lokalizacji systemów informatycznych
Powszechna globalizacja nie mogła ominąć oprogramowania. Wzrost nakładów na wytworzenie kompleksowych systemów zachęca firmy do produkcji oprogramowania dającego się wielokrotnie wykorzystać, a zatem również adaptować do potrzeb rynków zagranicznych.
Najpierw internacjonalizacja, a potem lokalizacja
Lokalizacja polega na adaptacji systemu do działania na odmiennym od pierwotnego rynku regionalnym. Zadanie lokalizacji jest często niedoceniane. Dość powszechnie uważa się, że lokalizacja polega jedynie na tłumaczeniu interfejsu użytkownika i dokumentacji. W rzeczywistości jest to działanie kompleksowe, obejmujące, oprócz prostego tłumaczenia, dostosowanie do regionalnych standardów oraz norm prawnych obowiązujących w danym kraju. Przeprowadzenie lokalizacji może okazać się procesem długim, żmudnym i bardzo kosztownym.
Rozwiązaniem problemu jest internacjonalizacja systemu. Pod pojęciem internacjonalizacji należy rozumieć takie projektowanie i rozwój aplikacji, które ułatwia późniejszą lokalizację. Internacjonalizacja szczególnie wpływa na łatwość, z jaką produkt jest lokalizowany. Dopasowanie wsteczne jest w sposób oczywisty trudniejsze i bardziej czasochłonne niż projektowanie nowego produktu do prezentacji globalnej. Jak wynika z powyższego, internacjonalizacja jest fundamentalnym krokiem, pociągającym za sobą niestety określone koszty.
Od momentu powstania wszystkie systemy ubezpieczeniowe i emerytalne Comarch były rozwijane jako systemy „internacjonalne”. W ramach internacjonalizacji zastosowano odseparowanie od kodu źródłowego elementów podlegających lokalizacji, np. komunikatów użytkownika. Ponadto wszystkie etykiety ekranowe zostały wyprowadzone do plików zewnętrznych. Dodatkowo systemy wyposażono w mechanizm zmiany języka operatora.
W sytuacji idealnej pełna internacjonalizacja powinna również obejmować wsparcie dla regionalnych preferencji, takich jak zarządzanie imionami, nazwiskami, formami adresowania, a także spełniać regionalne normy prawne. Tak szeroko zakrojone działania były oczywistą niemożliwością, w związku z tym internacjonalizacja systemów ubezpieczeniowych i emerytalnych Comarch stała się próbą rozsądnego kompromisu pomiędzy wymaganiami idealnymi i kosztami. W efekcie otrzymaliśmy gamę systemów, które w łatwy sposób mogły być przetłumaczone na dowolny język, ale w dalszym ciągu wymagały lokalizacji.
Lokalizacja w Rosji
W 2006 roku rozpoczęliśmy wdrożenie systemu emerytalnego Comarch Pension w Rosji. Comarch Pension jest systemem produkcyjnym obsługującym rosyjski odpowiednik II i III filaru polskiej reformy emerytalnej. Jako system, Comarch Pension jest wariantem systemu ubezpieczeniowego do obsługi ubezpieczeń życiowych Comarch Life Insurance.
Rozpoczynając wdrożenie, oczywiście zdawaliśmy sobie sprawę z problemów związanych z lokalizacją. W celu ograniczenia ryzyka, już w fazie analizy, tj. pierwszej fazie projektu, bardzo dokładnie opisaliśmy wymagania specyficzne dla rynku rosyjskiego. Ku naszemu zdziwieniu okazało się, że najwięcej problemów stwarza lokalizacja danych osobowych i adresowych.
Powszechnie wiadomo, że w Rosji obowiązuje patronimik (otczestwo) i na to byliśmy przygotowani, nie mieliśmy natomiast pojęcia, do jakiego stopnia dla Rosjan ważna jest kolejność wystąpienia pól imienia i nazwiska na ekranie. W Polsce zwyczajowo na ekranie pojawia się imię a potem nazwisko. W Rosji kolejność jest ustalona: nazwisko, imię i patronimik. W efekcie trzeba było zmodyfikować wszystkie ekrany zawierające imiona i nazwiska. Nie jest to czynność bardzo trudna, ale niewątpliwie pracochłonna.
Problem kolejności pól w nazwiskach dał nam zaledwie przedsmak komplikacji czekających nas przy kodyfikacji adresów. PFR (rosyjski regulator, odpowiednik polskiego ZUS-u) wymaga sprawdzenia zgodności adresów ze słownikiem adresowym o nazwie KLADR. Rosja jest ogromnym i szalenie różnorodnym krajem, w związku z tym słownikowa hierarchia adresów ma znacznie więcej poziomów: region, rejon, miasto, miejsce zamieszkałe, ulica. Obecność poszczególnych podpoziomów jest kontekstowa, np. miasto Moskwa ma status regionu, a następnym elementem może być dopiero ulica. Dodatkowym utrudnieniem jest bardzo rozbudowana i egzotyczna dla nas klasyfikacja typów poszczególnych poziomów adresacji, np. poziom regionu to dwa miasta Moskwa i Petersburg oraz republiki, kraje, okręgi autonomiczne, republiki autonomiczne, oblasti. Niektóre z klasyfikatorów wydają się wręcz humorystyczne jak np. „budka kolejowa” jako rodzaj miejsca zamieszkałego lub „punkt hodowli bydła” jako rodzaj ulicy.
Numery kont bankowych również odbiegają od powszechnie przyjętych standardów. Co gorsza najwięcej problemów nastręcza numeracja kont w największym rosyjskim banku, tj w Sbierbanku. Sbierbank jest na tyle dużą instytucją, że może sobie pozwolić na wprowadzenie własnych rozwiązań. I tak przykładowo Sbierbank wprowadził byt, który zapewne dla zwiększenia zamieszania nazwał „kartą plastikową”. Jest ona w gruncie rzeczy numerem subkonta ogólnego konta obsługi kart plastikowych w oddziale. W rezultacie bez wskazania numeru karty plastikowej pieniądze z przelewu nie zostaną wypłacone.
Opisane problemy można by sprowadzić do wspólnej kategorii preferencji regionalnych. Lokalizacja obejmuje również problemy z zakresu uregulowań prawnych. Tu też spotkała nas niespodzianka.
W Polsce bardzo chwalony jest rosyjski podatek liniowy od dochodów osób fizycznych i wydawało nam się, że naliczenie podatku od wypłat emerytalnych będzie sprawą trywialną. Jednak i w tym zakresie występują istotne różnice pomiędzy polskim i rosyjskim systemem podatkowym. W Polsce instytucja wypłacająca emeryturę odprowadza zaliczkę na podatek, a sprawą podatnika, jeśli korzysta z ulg podatkowych, jest złożenie deklaracji podatkowej. W Rosji niektóre ulgi odlicza płatnik. Lista oraz wysokość ulg odliczanych przez płatnika stanowi parametr, na dodatek zmienny, dla naliczenia podatku dochodowego. Pociąga to za sobą dość istotne zmiany w rejestrowanych danych. W odróżnieniu od polskich wymagań, w Rosji muszą być rejestrowane podstawy dla otrzymania ulg. Dla ulgi rodzinnej – liczba dzieci i liczba dzieci niepełnosprawnych na utrzymaniu oraz sytuacja rodzinna podatnika (odrębne ulgi na każde dziecko i każde dziecko niepełnosprawne, wyższa ulga dla rodziców samotnie wychowujących dzieci). Ponadto każdy obywatel Federacji Rosyjskiej otrzymuje ulgę, odpowiednik polskiej kwoty wolnej, zależną od jego zasług dla państwa np. ulga dla ofiar katastrofy czarnobylskiej, ulga dla bohaterów i inwalidów wojennych.
Ulgi podatkowe przysługują tylko rezydentom Federacji Rosyjskiej, również procentowa wysokość podatku jest inna dla rezydentów i nie-rezydentów.
Nie trzeba chyba dodawać, że dość skomplikowany system naliczania podatku znacząco wpłynął na pracochłonność adaptacji procedur naliczających podatek.
Kilka słów podsumowania
Inwestycja w internacjonalizację w pełni się sprawdziła. Na dodatek mechanizm zmiany języka operatora pozwolił nam wytwarzać i testować ekrany po polsku, a tłumaczenie wykonywać i oddawać klientowi do zatwierdzenia niezależnie od produkcji oprogramowania. Przy okazji okazało się, że duża część naszych programistów i projektantów nigdy nie uczyła się rosyjskiego i nie zna nawet liter tego alfabetu. Bez możliwości pracy w języku z alfabetem łacińskim rozwój oprogramowania byłby więc co najmniej utrudniony.
W pracach nad lokalizacją systemów niezbędny jest udział osób pracujących na co dzień w danym kraju. W naszym przypadku pracownicy klienta udzielali nam z całą cierpliwością obszernych wyjaśnień w sprawach dla nich prawdopodobnie oczywistych, a dla nas czasami egzotycznych.
Zobacz także:
Comarch Pension – system informatyczny dla ubezpieczeń emerytalnych
