Znajdująca się nadal w fazie projektowania Dyrektywa Solvency II wprowadzi znaczące zmiany w zakresie podejścia firm ubezpieczeniowych do zarządzania swoim ryzykiem i kapitałem. Jej celem jest przede wszystkim wprowadzenie nowych zasad szacowania wymogów kapitałowych w oparciu o indywidualną ocenę ryzyka firmy ubezpieczeniowej. Nowe rozwiązania regulacyjne zmierzają w kierunku precyzyjniejszego powiązania wielkości kapitałów, jakim dysponuje towarzystwo ubezpieczeniowe z wielkością ryzyka, jakie podejmuje w związku z prowadzoną działalnością. Istotną innowacją nowego reżimu oceny wypłacalności będzie również możliwość stosowania tzw. modeli wewnętrznych do szacowania ryzyka i kapitału oraz znacząca koncentracja na jakości metodyk i procesu zarządzania ryzykiem w firmie ubezpieczeniowej.
Stan przygotowań do wdrożenia Solvency II
Wejście w życie Dyrektywy Solvency II z początkiem 2013 roku zbliża się wielkimi krokami. Obecnie trwają m.in. prace nad aspektami merytorycznymi w zakresie ostatecznego kształtu wymogów nadzorczych w zakresie oceny wypłacalności, które będą obowiązywać ubezpieczycieli.
Wyniki analizy rynku ubezpieczeniowego w Europie Środkowo-Wschodniej przeprowadzonej przez KPMG pokazują, że jeszcze w połowie 2010 roku prac nad wdrożeniem wymogów wypłacalności i zarządzania ryzykiem zgodnie z nowym reżimem kapitałowym Dyrektywy Solvency II nie rozpoczęła znaczna część, bo aż ok. 44% wszystkich badanych firm ubezpieczeniowych. [Źródło: Badanie KPMG na temat gotowości do wprowadzenia systemu Solvency II w Europie Środkowo-Wschodniej, KPMG, Lipiec 2010.]
Źródło: Badanie KPMG na temat gotowości do wprowadzenia systemu Solvency II w Europie Środkowo-Wschodniej, KPMG, Lipiec 2010.
Doświadczenia z wdrożeń podobnych koncepcyjnie rozwiązań w sektorze bankowym, tj. Bazylei II, pokazują, że skala wymaganych zmian w związku z koniecznością dostosowania się do postanowień Dyrektywy może być tak znacząca, że wyznaczony termin dostosowania wewnętrznych rozwiązań w zakresie zarządzania ryzykiem i wypłacalnością może być trudny do dotrzymania przez wiele towarzystw ubezpieczeniowych.
Istota Solvency II
Dyrektywa Solvency II wprowadza nowe wymogi w zakresie zarządzania ryzykiem i wypłacalnością, które mają na celu zwiększenie bezpieczeństwa funkcjonowania firm ubezpieczeniowych. Warto jest wspomnieć, że system Solvency II w ujęciu koncepcyjnym jest wzorowany na rozwiązaniach Bazylei II, nowym systemie pomiaru adekwatności kapitałowej w sektorze bankowym, który funkcjonuje w Polsce od kilku lat.
Zgodnie z nowymi standardami nadzorczymi każda firma ubezpieczeniowa będzie zobowiązana do prowadzenia oceny wypłacalności oraz określenia i realizacji własnej polityki w odniesieniu do zarządzania następującymi rodzajami ryzyka obciążającego działalność ubezpieczeniową:
- Ryzyko ubezpieczeniowe (aktuarialne) związane z negatywnym wpływem wielkości zobowiązań ubezpieczeniowych (kształtowanych przez czynniki losowe) wobec klientów oraz kosztów ich obsługi na wyniki techniczne realizowane przez towarzystwo ubezpieczeniowe,
- Ryzyko finansowe, związane z negatywnym wpływem czynników finansowych (parametrów cenowych) na wyniki finansowe towarzystwa ubezpieczeniowego, np. ryzyko rynkowe, ryzyko kredytowe, ryzyko walutowe, ryzyko stóp procentowych,
- Ryzyko niefinansowe, którego źródłem są czynniki o charakterze niefinansowym, np. ryzyko operacyjne.
Przesłanki wdrożenia Solvency II
Dotychczasowe wymogi bezpieczeństwa funkcjonujące w ramach systemu Solvency I przestały w adekwatny sposób odzwierciedlać profil ryzyka, na które narażone są obecnie firmy ubezpieczeniowe. Przykładem ryzyka finansowego niedostatecznie odzwierciedlanego przez obowiązujące do tej pory metody oceny ryzyka i kapitału jest np. ryzyko stopy procentowej. Związane jest to z pojawianiem się nowych, coraz bardziej skomplikowanych produktów ubezpieczeniowych zwiększających ekspozycję działalności ubezpieczeniowej na klasyczne ryzyka finansowe, ale o bardziej złożonej naturze. Z kolei coraz większa automatyzacja procesów biznesowych oraz rozwój metod dokonywania oszustw ubezpieczeniowych powodują, że firmy ubezpieczeniowe w coraz większym stopniu narażone są na relatywnie nowy rodzaj ryzyka, jakim jest ryzyko operacyjne.
Najważniejsze przesłanki konieczności wdrożenia nowych wymogów wypłacalności związane są głównie z niedoskonałością stosowanych metod oceny wypłacalności, które bazują na składce. Podejście takie powoduje, że przy ocenie profilu potencjalnych zagrożeń nie są uwzględniane np. wszystkie istotnie obciążające działalność ubezpieczeniową rodzaje ryzyka, niektóre formy jego transferu, zależności pomiędzy poszczególnymi pozycjami lub grupami aktywów i pasywów, a także zakres prowadzonej działalności.
Innowacyjność Solvency II
System Solvency II w porównaniu do obecnie obowiązujących zasad oceny wypłacalności oraz standardów zarządzania ryzykiem w zakładach ubezpieczeniowych wprowadza szereg innowacji w tym zakresie. Są to głównie nowe wymagania ilościowe i jakościowe w zakresie podejścia do zarządzania ryzykiem i kapitałem na jego pokrycie. Zmiany jakościowe dotyczą przede wszystkim rozszerzenia katalogu rodzajów ryzyka, jakim towarzystwo ubezpieczeniowe będzie zobowiązane zarządzać oraz metod jego analizy. Oprócz zarządzania ryzykiem aktuarialnym, firmy ubezpieczeniowe, zgodnie z nowymi regulacjami, będą musiały kłaść większy nacisk na zarządzanie ryzykiem rynkowym i kredytowym. Duże wyzwanie wiąże się również z koniecznością wdrożenia rozwiązań organizacyjnych i proceduralnych w zakresie zarządzania dodatkową kategorią ryzyka, jaką jest ryzyko operacyjne.
Nowy model oceny wypłacalności będzie uwzględniał specyfikę ryzyk wynikających z różnic pomiędzy rodzajami działalności ubezpieczeniowej (ubezpieczenia życiowe i majątkowe) oraz typami zawieranych umów ubezpieczeniowych. Nowe zasady oceny wypłacalności wprowadzają również szerszy wybór metod oceny ryzyka i kapitału z możliwością wykorzystania modeli wewnętrznych w procesie zarządzania ryzykiem. Nowe zasady wprowadzają również możliwość indywidualnego wyboru przez firmę ubezpieczeniową pomiędzy stosowaniem metod standardowych lub modeli wewnętrznych. Oba rodzaje podejść umożliwiają w większym stopniu odzwierciedlenie specyfiki ryzyka pojedynczej firmy ubezpieczeniowej, wynikającego z jej szczególnego profilu działalności.
Kolejną innowacją nowego reżimu wypłacalności jest wprowadzenie w ramach tzw. Filaru II wymagań jakościowych w zakresie kształtowania procesu zarządzania ryzykiem. W ramach zdefiniowanych przez Dyrektywę minimalnych standardów i wytycznych, każda firma ubezpieczeniowa będzie mogła stosować dopasowane do swojej specyfiki metodyki zarządzania ryzykiem, minimalizujące jego negatywny wpływ na osiągane wyniki finansowe.
Dodatkowym elementem wzmacniającym stopień przestrzegania przez firmy ubezpieczeniowe wymogów ilościowych i jakościowych w zakresie oceny wypłacalności i kształtowania procesu zarządzania ryzykiem w towarzystwie ubezpieczeniowym jest tzw. Filar III. Narzuca on na firmy ubezpieczeniowe obowiązek prowadzenia, zgodnie z określonymi wymogami, polityki informacyjnej wobec innych uczestników rynku nt. stosowanych metod, zasad i standardów w zakresie zarządzania ryzykiem i oceny adekwatności kapitału na jego pokrycie.
Biznesowe implikacje Solvency II
Firmy ubezpieczeniowe w ciągu najbliższego czasu staną wobec wielu wyzwań związanych z wprowadzeniem w życie Dyrektywy Solvency II.
Zmiana modelu oceny wypłacalności i zarządzania ryzykiem w sektorze ubezpieczeniowym będzie powodowała odejście od tradycyjnych metod i narzędzi analizy oraz form zarządzania ryzykiem. Nowe podejście będzie wymagało od firm ubezpieczeniowych większej koncentracji na bardziej zaawansowanych metodach analizy ryzyka i oceny kapitału niezwiązanych z obszarem underwritingu. Stosowanie modeli wewnętrznych do szacowania ryzyka i kapitału będzie także wymagać od instytucji ubezpieczeniowej wykorzystania zwiększonych zasobów analitycznych.
Ze względu na profil i specyfikę działalności ubezpieczycieli, trudności nie będą tkwiły w kwestiach merytorycznych, tj. w zakresie opracowania i zastosowania odpowiednich metodyk i modeli wewnętrznych do analizy profilu poszczególnych rodzajów ryzyka i oceny wypłacalności. Tworzenie i stosowanie w praktyce zaawansowanych, ilościowych modeli matematyczno-statystycznych w obszarze oceny i zarządzania ryzykiem ubezpieczeniowym to standardowa działalności towarzystw ubezpieczeniowych, które posiadają w tym zakresie największą wiedzę i doświadczenie. Doświadczenie to z powodzeniem będzie mogło być wykorzystane do budowy nowych wewnętrznych, zaawansowanych modeli estymacji rodzajów ryzyka innych niż ubezpieczeniowe, objętych wymogami nowych regulacji ostrożnościowych.
Wynik badań oraz dotychczasowe doświadczenia z wdrażania podobnych rozwiązań w sektorze bankowym pokazują również, że wdrożenie ilościowych wymogów oceny wypłacalności i jakościowych w zakresie zarządzania ryzykiem, rodzi poważne implikacje w zakresie modyfikacji struktur organizacyjnych i reorganizacji procesów biznesowych.
Skutki Solvency II dla IT
Nowy model wypłacalności rodzi także poważne implikacje w obszarze wykorzystania specjalizowanych technologii informatycznych. Warto podkreślić, że wykorzystanie zaawansowanych modeli wewnętrznych w dziedzinie oceny profilu ryzyka i wypłacalności firmy ubezpieczeniowej nie będzie możliwe przy zastosowaniu dotychczasowych, klasycznych, często prostych narzędzi informatycznych.
Warto jest w tym momencie zwrócić uwagę na wyniki badania firmy KPMG opublikowane we wspomnianym już raporcie pokazujące, że aż ok. 80% jego uczestników wskazało, że ich obawy związane z obszarem IT w związku z wdrożeniem Solvency II są istotne, wysokie, bardzo wysokie lub niezwykle wysokie. [Źródło: Badanie KPMG na temat gotowości do wprowadzenia systemu Solvency II w Europie Środkowo-Wschodniej, KPMG, Lipiec 2010.]
Dotychczasowe doświadczenia z sektora bankowego świadczą o tym, że powodzenie we wdrożeniu modeli wewnętrznych lub zaawansowanych metod zarządzania ryzykiem uzależnione jest nie tylko od odpowiedniej wiedzy specjalistycznej w zakresie ilościowych metod matematyczno-statystycznych. Krytyczna jest w tym przypadku także wysoka jakość danych oraz specjalistyczne, wydajne i wyrafinowane analityczne systemy informatyczne. O ile, ze względu na specyfikę działalności firm ubezpieczeniowych, wyszkolenie pracowników w zakresie metod ilościowych nie stanowi większego problemu, o tyle efektywna obsługa zaawansowanych modeli wewnętrznych za pomocą dotychczasowych, standardowych narzędzi informatycznych nie jest możliwa.
Analiza uwarunkowań wdrożenia standardów Nowej Umowy Kapitałowej w sektorze bankowym pokazuje jak ogromne wyzwania dla procesu zarządzania ryzykiem i kapitałem, zgodnie z nowymi metodykami, modelami wewnętrznymi i procedurami, związane są z zapewnieniem wysokiej jakości danych. To oczywiście wymaga odpowiedniego wsparcia ze strony platform informatycznych w zakresie zagwarantowania efektywnego gromadzenia i udostępniania do analiz i raportowania dużej ilości szczegółowych i wysokiej jakości danych finansowych i niefinansowych.
Kolejne wyzwania wiążą się z wdrożeniem odpowiednich, wydajnych i zaawansowanych metodycznie rozwiązań informatycznych wspierających wyrafinowane procesy analityczne, tj. tzw. kalkulatorów kapitału i ryzyka. Powinny one umożliwiać szybkie przetwarzanie danych i generowanie wyników w oparciu o dużą ilość parametrów i danych wejściowych w oparciu o złożone algorytmy obliczeniowe zgodne z modelami wewnętrznymi oceny kapitału i ryzyka.
Nie bez znaczenia pozostają również wydajne systemy raportowe umożliwiające elastyczną parametryzację. Krytycznymi z punktu widzenia ich funkcjonalności cechami są możliwości elastycznego definiowania oraz generowania w krótkim czasie zestawień i wielowymiarowych, agregujących raportów analitycznych. Z punktu widzenia roli systemów raportowych, powinny one wspierać zarówno system informacji zarządczej, jak i proces sprawozdawczości nadzorczej.
Rozwiązania Comarch vs Solvency II
Comarch oferuje obecnie szereg specjalistycznych i zaawansowanych rozwiązań informatycznych dedykowanych do wsparcia procesów biznesowych w firmach sektora ubezpieczeniowego. Są to rozwiązania przeznaczone do wsparcia obsługi różnych rodzajów ubezpieczeń (ubezpieczenia majątkowe i osobowe, na życie oraz zdrowotne). Są to rozwiązania nie tylko wspierające obsługę procesów sprzedażowych, ale także o charakterze analitycznym z obszaru zarządzania aktywami i ryzykiem. Do rozwiązań tych można zaliczyć również dedykowane narzędzia raportowe. Funkcjonalność tych rozwiązań w znacznym stopniu oparta jest na zaawansowanych modelach analitycznych i biznesowych, specyficznych dla działalności ubezpieczeniowej. Narzędzia te z powodzeniem mogą być wykorzystywane do wsparcia obsługi wybranych obszarów w zakresie realizacji wymogów Filara I i II Dyrektywy Solvency II związanych ze spełnianiem wymogów wypłacalności, w tym zarządzana kapitałem i ryzykiem. Przykładowymi rozwiązaniami autorstwa Comarch, które mogą znaleźć zastosowanie przy realizacji przez instytucje ubezpieczeniowe wymogów regulacyjnych związanych z Dyrektywą Solvency II, są autorskie narzędzia Comarch Asset Management, Comarch Risk Management i Comarch CUBE.
Platforma Comarch Asset Management jest kompleksowym narzędziem wspierającym zarządzanie aktywami. Narzędzie to może znaleźć zastosowanie w zakresie ustalania i wyceny pozycji finansowych, wykorzystywanej następnie do szacowania ryzyka i wielkości kapitału dla potrzeb zarządzania wypłacalnością zakładu ubezpieczeń w ramach Filaru I, zgodnie z wymogami Dyrektywy Solvency II.
Platforma Comarch Risk Management jest autorskim narzędziem do wspierania procesu zarządzania, w tym analizy i szacowania, profilu ryzyka rynkowego. Funkcjonalność rozwiązania opiera się o zaawansowane modele wewnętrzne, oparte na metodach matematyczno-statystycznych, przeznaczone do szacowania wielkości ryzyka rynkowego i wyznaczania wielkości kapitału niezbędnego na jego pokrycie. Aplikacja z powodzeniem może znaleźć zastosowania w obszarze Filaru I w zakresie wyznaczania wielkości miar ryzyka rynkowego i kapitału na jego pokrycie w związku z wymogami wypłacalności, jak i w zakresie wsparcia jakości procesu zarządzania ryzykiem rynkowym zgodnie z wymogami regulacyjnymi Filaru II Dyrektywy Solvency II.
Autorskie narzędzie Comarch CUBE może z kolei wspierać instytucje ubezpieczeniowe w realizacji wymagań Dyrektywy Solvency II w zakresie systemu informacji zarządczej i zewnętrznej-nadzorczej. Rozwiązanie umożliwia elastyczne tworzenie przekrojowych raportów cyklicznych i na żądanie w zakresie prezentacji wyników będących produktem przetwarzania systemów Comarch Asset Management i Comarch Risk Management. Rozwiązanie umożliwia wykonywanie przekrojowych analiz na podstawie szeroko konfigurowalnych widoków (tabel i wykresów) w oparciu o dane z różnych systemów.
Bohdan Lenart
Business Solution Manager
Banking, Insurance & Capital Markets
Powiązane artykuły:
Brak powiązanych artykułów.
